Mulohazalar Hikoyalar Haqida Mashg'ullik Hozir qo'shiling
STORY
Chekishga munosabatingiz qanday?

U-Report O’zbekiston tibbiyot yo’nalishi talabalari Assotsiatsiyasi (UzMSA – Phenomenon) bilan hamkorlikda va JSST ko’magida O’zbekiston yoshlarining chekishga munosabatini o’rganish maqsadida so’rov o’tkazishdi.

May oyida Butunjahon tamakisiz kun nishonlanadi. Tamaki tutunidan holi bo’lgan jamoat joylari odamlar sog’lig’ini himoya qilishga yordam beradi. So’rov natijalari tamakisiz muhit yaratish haqidagi yoshlar Deklaratsiyasi uchun foydalaniladi.

Qoshimcha ma’lumot: Tamaki kompaniyalari marketing va reklama uchun yiliga 8 milliard dollardan ko'p mablag'larni sarflashdi, dunyo esa tamaki va passiv chekish tasiri natijasida 8 million odamni yoqotdi (Global tamaki epidemiyasi haqidagi JSST bayonoti, 2019 y.). Bu yil Jahon Sogliqni Saqlash Tashkiloti yoshlarga, tamaki kompaniyalari tamaki va nikotin mahsulotlarini istemol qilishda yoshlarni jalb qilishning hiylali usullaridan foydalanishiga etibor qaratmoqda.

Shu bilan birga, JSST ma’lumotiga ko’ra tamakining ikkilamchi tutuni (passiv chekish) dunyoda yiliga 1 millionga yaqin odamlarning olimiga sabab boladi va ulardan, taxminan, 31%i bolalar.

 

So'rovda mamlakat bo'ylab 10 mingga yaqin respondent qatnashdi, ularning deyarli 40% ayol respondentlardir.

 

CHEKISHGA MUNOSABAT HAQIDAGI SO’ROVNING ASOSIY NATIJALARI:

1.      Respondentlarning aksariyati (81%) chekish inson salomatligiga jiddiy salbiy ta'sir qiladi deb hisoblaydilar.

2.      U-Reportyorlarning 58%i "passiv chekish" nima ekanligini bilishmaydi.

3.      Asosan, respondentlar "passiv chekuvchi rolida  ko’chada – 39%, restoranlarda / kafelarda – 18%, ishda – 11% bo'lishar ekan.

4.      Respondent ayollarning mutlaq ko'pchiligi (90%) hech qachon chekmagan, erkaklarning faqat 56%i hech qachon tamaki iste’mol qilmaganligini aytgan.

5.      Respondentlarning 3% ayollari va 12% erkaklar har kuni chekishlarini tan olishdi.

6.      Chekuvchilarning aksariyati poytaxtda, Namangan va Andijon viloyatlarida bo'lib, u yerda respondentlarning 12-13% har kuni tamaki mahsulotlarini chekishlarini ta'kidladilar.

7.      Chekadigan respondentlarning 58%i chekishni tashlash niyati borligini bildirgan. Shu bilan birga, ayollar, erkaklardan farqli o'laroq, ushbu odatdan voz kechmaslikka ko'proq moyil ekanlar – 25%ga qarshi 16%.

8.      Shuningdek, 10% chekishni tashlagan respondentlar nima uchun bunday qilganligini bildirishdi: 50% javoblar – yomon odatni olib tashlashga ongli ravishda intilish.

9.      Chekadigan respondentlar (17%) chekishga undagan sabablarini bildirdi: qiziqish chekishni boshlashning eng mashhur sabablaridan biri – 33% respondentlar ushbu javob variantini tanlagan; quyidagi javob variantlarini 20%dan to’plashgan: "dam olish istagi" va “do’stlarim chekishgan”.

10.  Respondentlarning aksariyati 75% tamaki tutunidan xoli muhitni yaratish g'oyasini qo'llab-quvvatlamoqda (masalan, bog'larda, kafelarda, jamoat joylarida va transportda).

 


U-Reportyorlarning aksariyati (81%) chekish inson salomatligiga jiddiy salbiy ta'sir qiladi deb hisoblashadi. Shu bilan birga, erkaklarga qaraganda 8% ko'proq ayollar chekish odamlarga sezirarli zarar yetkazadi deb hisoblashadi.

Erkaklar chekish unchalik salbiy emasligiga va uning sog'liqqa ta'siri bir necha omillarga bog'liqligiga ishonishga moyilroq. Shunday qilib, 3% ko'proq erkaklar bu chekilgan sigaretalar soniga bog'liq deb o'ylashadi. Bundan tashqari, 2%dan ko'proq erkaklar chekishni sog'liq uchun zararli emas deb o'ylashadi.



U-Reportyorlarning o'rtacha 42%i “passiv chekish nima ekanligini biladilar. Shu bilan birga, respondentlarning 58% bu nima ekanligini bilmasliklarini tan olishdi. Qolgan viloyatlarga  qaraganda Qashqadaryo viloyatida, shuningdek Surxondaryo, Xorazm viloyatlari va Qoraqalpog'iston Respublikasida passiv chekish haqida ko’proq bilishmaydi. Poytaxtda, boshqa barcha hududlarga qaraganda "passiv chekish" haqida ko’proq bilishadi – 59% respondentlar ijobiy javob berishgan.


 


Ko'pincha respondentlar ko’chada "passiv chekuvchi" bo'lar ekan – 39% holatda. Sirdaryo, Farg'ona va Namangan viloyatlarida, avvalambor, ko’chada “passiv chekish” bilan to’qnashishadi. Toshkent shahrida "ko’chada" variantini tanlagan respondentlarning soni eng kam (28%).

Shu bilan birga, Qoraqalpog'iston Respublikasida, boshqa hududlar bilan taqqoslaganda, kafe va restoranlarda "passiv chekish" ko’proq uchraydi. Navoiy, Jizzax va Buxoro viloyatlarida “passiv chekish” bilan ish joyida to’qnashadiganlar ko'proq.

 

Erkaklarga qaraganda 10% ko'proq ayollar ko’chada "passiv chekish" bilan duch kelishadi. Kafe va restoranlarda erkaklar ko'proq "passiv chekuvchilar" bo'lishadi – erkaklarning 22% va ayollarning 14% shunday javob berishgan. Bundan tashqari, erkaklar passiv checkuvchi bo’lib ishda ko'proq to’qnash kelishar ekan – 15%, ayollarning esa atigi 6% bunga ish joyida duch kelishmoqda.

 

"Boshqa" variantini tanlagan respondentlarning 14%i quyidagi joylarda beixtioyor "passiv chekuvchi" bo’lib qolishar ekan:

1.      Hech qayerda men o'zim chekuvchiman

2.      Hamma joyda, deyarli barcha jamoat joylarida

3.      Avtomobillarda (taksilarda), jamoat transportida (avtobusda), jamoat transporti to'xtash joyida

4.      Do'stlar bilan

5.      Bozorda

6.      Choyxonada

7.      Qarindoshlarnikida

8.      Aslida, men atrofdagi odamlarning chekishiga yo'l qo'ymayman.



Respondent ayollarning aksariyati (90%) hech qachon chekmagan, erkaklarning faqat 56%i hech qachon chekmaganligini aytgan. So'rovda ishtirok etgan ayollarning 3%i va erkaklarning 16%i ilgari chekkanliklarini, ammo hozirda chekishni tashlaganlarini aytishgan. Erkaklarning 10%i ba’zida chekib turishadi, bu ko’rsatkich ayollar orasida 1,8%ni tashkil qiladi.

 

"Boshqa" javobini tanlagan respondentlarning 2%i quyidagilarni yozgan:

1.      Vaziyat va sharoitga qarab kuniga / haftada / oyiga bitta sigaret chekaman

2.      Bolalikda bir necha bor tatib ko'rgan, ammo endi chekishmaydi

3.      Ota-onalari chekishadi

4.      Hali voyaga yetmaganlar

5.      Lyft usulida chekishni tugatish bosqichida, nikotin pastilllari nikotindan tutunsiz va boshqalar uchun ishlatishni cheklaydi

6.      Tamaki chekishgan, lekin elektron sigareta / vapes / IQOS ga o'tishgan

7.      Nosvoy chekishadi

8.      Do'stlar bilan kamdan-kam hollarda chekib turadi

9.      Alkogolli ichimliklar iste'mol qilingan hollarda, mast holatda ba’zida chekishadi

10.  Men umuman chekishni istamayman.